آثار

یکی دیگر از متفرّدات تحف العقول، انتساب روایت زیر به امام باقر علیه السّلام است:

«وَ حَضَرَهُ ذَاتَ یَوْمٍ جَمَاعَةٌ مِنَ الشِّیعَةِ فَوَعَظَهُمْ وَ حَذَّرَهُمْ وَ هُمْ سَاهُونَ لَاهُونَ فَأَغَاظَهُ ذَلِکَ فَأَطْرَقَ مَلِیّاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَیْهِمْ فَقَالَ إِنَّ کَلَامِی لَوْ وَقَعَ طَرَفٌ مِنْهُ فِی قَلْبِ أَحَدِکُمْ لَصَارَ مَیِّتاً أَلَا یَا أَشْبَاحاً بِلَا أَرْوَاحٍ وَ ذُبَاباً بِلَا مِصْبَاحٍ کَأَنَّکُمْ‏ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ وَ أَصْنَامٌ مَرِیدَةُ أَ لَا تَأْخُذُونَ الذَّهَبَ مِنَ الْحَجَرِ أَ لَا تَقْتَبِسُونَ الضِّیَاءَ مِنَ النُّورِ الْأَزْهَرِ أَ لَا تَأْخُذُونَ اللُّؤْلُؤَ مِنَ الْبَحْرِ خُذُوا الْکَلِمَةَ الطَّیِّبَةَ مِمَّنْ قَالَهَا وَ إِنْ لَمْ یَعْمَلْ بِهَا فَإِنَّ اللَّهَ یَقُولُ الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِکَ الَّذِینَ هَداهُمُ اللَّهُ‏ وَیْحَکَ یَا مَغْرُورُ أَ لَا تَحْمَدُ مَنْ تُعْطِیهِ فَانِیاً وَ یُعْطِیکَ بَاقِیاً دِرْهَمٌ یَفْنَى بِعَشَرَةٍ تَبْقَى إِلَى سَبْعِمِائَةِ ضِعْفٍ مُضَاعَفَةٍ مِنْ جَوَادٍ کَرِیمٍ آتَاکَ اللَّهُ عِنْدَ مُکَافَأَةٍ هُوَ مُطْعِمُکَ وَ سَاقِیکَ وَ کَاسِیکَ وَ مُعَافِیکَ وَ کَافِیکَ وَ سَاتِرُکَ مِمَّنْ یُرَاعِیکَ مَنْ حَفِظَکَ فِی لَیْلِکَ وَ نَهَارِکَ وَ أَجَابَکَ عِنْدَ اضْطِرَارِکَ وَ عَزَمَ لَکَ عَلَى الرُّشْدِ فِی اخْتِبَارِکَ کَأَنَّکَ قَدْ نَسِیتَ لَیَالِیَ أَوْجَاعِکَ وَ خَوْفِکَ دَعَوْتَهُ فَاسْتَجَابَ لَکَ فَاسْتَوْجَبَ بِجَمِیلِ صَنِیعِهِ الشُّکْرَ فَنَسِیتَهُ فِیمَنْ ذَکَرَ وَ خَالَفْتَهُ فِیمَا أَمَرَ وَیْلَکَ إِنَّمَا أَنْتَ لِصٌّ مِنْ لُصُوصِ الذُّنُوبِ‏ کُلَّمَا عَرَضَتْ لَکَ شَهْوَةٌ أَوِ ارْتِکَابُ ذَنْبٍ سَارَعْتَ إِلَیْهِ وَ أَقْدَمْتَ بِجَهْلِکَ عَلَیْهِ فَارْتَکَبْتَهُ کَأَنَّکَ لَسْتَ بِعَیْنِ اللَّهِ أَوْ کَأَنَّ اللَّهَ لَیْسَ لَکَ بِالْمِرْصَادِ یَا طَالِبَ الْجَنَّةِ مَا أَطْوَلَ نَوْمَکَ وَ أَکَلَّ مَطِیَّتَکَ وَ أَوْهَى هِمَّتَکَ‏ فَلِلَّهِ أَنْتَ مِنْ طَالِبٍ وَ مَطْلُوبٍ وَ یَا هَارِباً مِنَ النَّارِ مَا أَحَثَّ مَطِیَّتَکَ إِلَیْهَا وَ مَا أَکْسَبَکَ‏ لِمَا یُوقِعُکَ فِیهَا انْظُرُوا إِلَى هَذِهِ الْقُبُورِ سُطُوراً بِأَفْنَاءِ الدُّورِ تَدَانَوْا فِی خِطَطِهِمْ‏  وَ قَرُبُوا فِی مَزَارِهِمْ وَ بَعُدُوا فِی لِقَائِهِمْ عَمَرُوا فَخُرِبُوا وَ آنَسُوا فَأَوْحَشُوا وَ سَکَنُوا فَأُزْعِجُوا وَ قَطَنُوا فَرَحَلُوا فَمَنْ سَمِعَ بِدَانٍ بَعِیدٍ وَ شَاحِطٍ قَرِیبٍ‏ وَ عَامِرٍ مَخْرُوبٍ وَ آنِسٍ مُوحِشٍ وَ سَاکِنٍ مُزْعَجٍ وَ قَاطِنٍ مُرْحَلٍ‏ غَیْرِ أَهْلِ الْقُبُورِ یَا ابْنَ الْأَیَّامِ الثَّلَاثِ یَوْمِکَ الَّذِی وُلِدْتَ فِیهِ وَ یَوْمِکَ الَّذِی تَنْزِلُ فِیهِ قَبْرَکَ وَ یَوْمِکَ الَّذِی تَخْرُجُ فِیهِ إِلَى رَبِّکَ فَیَا لَهُ مِنْ یَوْمٍ عَظِیمٍ یَا ذَوِی الْهَیْئَةِ الْمُعْجِبَةِ وَ الْهِیمِ الْمُعْطَنَةِ مَا لِی أَرَى أَجْسَامَکُمْ عَامِرَةً وَ قُلُوبَکُمْ دَامِرَةً أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ عَایَنْتُمْ مَا أَنْتُمْ مُلَاقُوهُ وَ مَا أَنْتُمْ إِلَیْهِ صَائِرُونَ لَقُلْتُمْ‏ یا لَیْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُکَذِّبَ بِآیاتِ رَبِّنا وَ نَکُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ‏  قَالَ جَلَّ مِنْ قَائِلٍ بَلْ بَدا لَهُمْ ما کانُوا یُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ وَ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ‏.» (تحف العقول ؛ ص291 ؛ جامعه مدرسین ؛ چاپ دوم)

بین زبان این روایت با احادیث معتبر تفاوت احساس می شود. صدر و ذیل آن نیز ناهمگون می نماید؛ زیرا امام علیه السّلام، پس از آن که عدم تأثر شیعیان را مشاهده کرد، آنان را توبیخ کرده و فرمود: «أَ لَا تَأْخُذُونَ الذَّهَبَ مِنَ الْحَجَرِ أَ لَا تَقْتَبِسُونَ الضِّیَاءَ مِنَ النُّورِ الْأَزْهَرِ أَ لَا تَأْخُذُونَ اللُّؤْلُؤَ مِنَ الْبَحْرِ خُذُوا الْکَلِمَةَ الطَّیِّبَةَ مِمَّنْ قَالَهَا وَ إِنْ لَمْ یَعْمَلْ بِهَا»

این جملات چه ربطی به مقام دارد؟! مگر امام باقر علیه السلام العیاذ بالله- گوینده بی عمل بود؟! گرفتن طلا از سنگ و برداشت مروارید از دریا، مثلی است برای گرفتن حکمت از غیر اهلش و ظاهراً ربطی به این مقام نداشته است: «خذوا الدرّ من البحر، و الذهب من الحجر، و المسک من الفأرة، و الحکمة ممن قالها.» (منسوب به بطلمیوس ثانی: الإعجاز و الإیجاز، ص58- التذکرة الحمدونیة، ج‏1، ص264- ربیع الأبرار و نصوص الأخیار، ج‏4، ص42- و مشابه آن در علم القلوب ؛ ص32)

نکته مهمّ آن که مشابه این مثل به یزید بن ابان الرقاشی نسبت داده شده است: «و قال الرّقاشی فی مواعظه: خذوا الذّهب من الحجر، و اللؤلؤ من المزبلة.» (الإمتاع و المؤانسة، ص243، ابوحیان توحیدی، مکتبة عنصریة، بیروت، چاپ اول)

اهمّیّت این نکته از آن رو است که ابونعیم ادامه این روایت را به صورت مسند ولی مختصر از یزید رقاشی نقل کرده است:

«حدثنا عبد اللّه بن محمد املاء قال ثنا احمد بن الحسین قال ثنا احمد بن ابراهیم الدورقى قال ثنا احمد بن نصر بن مالک أبو عبد اللّه المروزى قال ثنا سلمة أبو صالح قال حدثنى کنانة بن جبلة الهروى، قال قال یزید الرقاشى: خذوا الکلمة الطیبة ممن قالها و إن لم یعمل بها؛ فان اللّه تعالى یقول: یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ‏ أ لا تحمد من تعطیه فانیا فیعطیک باقیا، درهم یفنى بعشرة تبقى إلى سبعمائة ضعف، أما للّه عندک مکافأة مطعمک و مسقیک و کافیک، حفظک فى لیلک و أجابک فى ضرائک! کأنک نسیت وجع الأذن، أو لیلة وجع العین، أو خوفا فى بر، أو خوفا فى بحر، دعوته فاستجاب لک، إنما أنت لصّ من لصوص‏ الذنوب‏ کلما عرض لک عارض عانقته، إن سرک أن تنظر إلى الدنیا بما فیها من ذهبها و فضتها و زخارفها فهلم أخبرک؛ تشیع جازة فهى الدنیا بما فیها من ذهبها و فضتها و زخارفها؛ ثم احتمل القبر بما فیه أما إنى لست آمرک أن تحمل تربته، و لکن آمرک أن تحمل فکرته.» (حلیة الاولیاء و طبقات الاصفیاء ؛ ج‏3 ؛ ص51)

به احتمال زیاد، در این جا نیز ابن شعبه، سخن دیگران را با تغییر و تحریف به معصومین ع نسبت داده است؛ خصوصاً که چنین کلماتی با یزید رقاشی که واعظ و خطیب و زاهد بوده است، بیشتر مناسبت دارد تا امام باقر علیه السّلام که نوع کلام و سیره ایشان را می شناسیم. از نظر سند نیز نقل ابونعیم بر نقل ابن شعبة برتری دارد. (دقّت شود که بنابر شواهد موجود، ابن شعبه از مذهب امامیه منحرف و بر عقیده غلات نصیری بوده است. رجوع کنید به: https://t.me/zecra/52 )


نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی